Wartość darowizny a zachowek

W polskim prawie cywilnym, darowizna to umowa, w której jedna strona (darczyńca) przekazuje na rzecz drugiej strony (obdarowanego) określoną wartość majątkową bez oczekiwania wzajemnego świadczenia. Darowizny są często stosowane w rodzinach, by przekazać majątek pomiędzy członkami rodziny, np. dzieciom lub wnukom. Jednak, darowizny mogą mieć wpływ na przyszłe dziedziczenie, w szczególności w kontekście zachowku.

Zachowek – czym jest?

Zachowek to instytucja prawna, która zapewnia minimalną część majątku dla określonych osób bliskich zmarłego, które zostałyby pominięte w testamencie. Dotyczy to głównie dzieci, małżonka i rodziców, którzy nie zostali uwzględnieni w testamencie, lub których część majątku została zbyt mocno ograniczona. Celem zachowku jest ochrona interesów osób, które powinny mieć prawo do części spadku, nawet jeśli zmarły zdecydował się rozporządzić swoim majątkiem w inny sposób.

Jak darowizna wpływa na wysokość zachowku?

Darowizny, które osoba uczyniła za życia, mogą wpłynąć na wysokość zachowku, ponieważ przy obliczaniu tego świadczenia uwzględnia się nie tylko wartość spadku, ale także darowizny dokonane przez spadkodawcę przed jego śmiercią. Zatem, jeśli ktoś otrzymał od spadkodawcy darowiznę, wartość tej darowizny zostaje doliczona do spadku, który pozostaje do podziału między spadkobiercami.

 
Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, darowizny dokonane przez spadkodawcę, które mogą wpływać na wysokość zachowku, muszą być tzw. „darowiznami obliczanymi do zachowku”. W przypadku, gdy obdarowany otrzymał darowiznę, jej wartość może zostać wliczona do masy spadkowej, a obdarowany może zostać zobowiązany do jej zwrotu w formie zachowku, jeśli spadek jest zbyt mały w porównaniu do wartości minimalnych części spadku.

Przykład:

Jeśli ojciec przekazuje synowi darowiznę w wysokości 100 000 zł, a po jego śmierci zostaje sporządzony testament, który pomija tego syna na rzecz innych dzieci, to wówczas przy obliczaniu zachowku uwzględni się darowiznę. Syn, pomimo że otrzymał darowiznę, może domagać się zachowku, jeśli jego część majątku po śmierci ojca jest mniejsza niż wynikająca z ustawy część zachowku.

Jakie darowizny wlicza się do zachowku?

Zasada jest taka, że do darowizn, które wpływają na obliczanie zachowku, zaliczają się wszystkie darowizny dokonane za życia spadkodawcy, które mogą wpływać na spadek. Do darowizn tych zaliczają się:

1. Darowizny pieniężne – na przykład przekazanie gotówki lub innych aktywów pieniężnych.
2. Darowizny rzeczowe – np. nieruchomości lub cenne przedmioty.
3. Darowizny o charakterze majątkowym – które mogą prowadzić do obniżenia wartości spadku, jak na przykład przekazanie akcji, obligacji, czy przedsiębiorstw.

Nie każda darowizna musi jednak być wliczana do obliczeń zachowku. Na przykład darowizny, które zostały uczynione na rzecz osób, które nie są uprawnione do zachowku (np. dalsi krewni, osoby spoza rodziny), nie będą miały wpływu na wysokość zachowku.

Przedawnienie roszczeń o zachowek

Zachowek, podobnie jak inne roszczenia mające na celu dochodzenie swoich praw w spadku, podlega określonemu okresowi przedawnienia. Roszczenie o zachowek przedawnia się po 5 latach od dnia, w którym uprawniony do zachowku dowiedział się o podstawach do dochodzenia tego roszczenia, ale nie później niż po 10 latach od otwarcia spadku (czyli od momentu śmierci spadkodawcy).

 
Darowizna i zachowek to dwa pojęcia, które mogą ze sobą współistnieć w przypadku przekazywania majątku w rodzinie. Darowizny mają wpływ na obliczanie zachowku, ponieważ zwiększają masę spadkową, która może zostać wykorzystana do wyliczenia minimalnej części majątku dla osób uprawnionych do zachowku. Ważne jest, aby osoby dokonujące darowizn miały świadomość, że ich decyzje mogą wpłynąć na podział spadku po ich śmierci oraz mogą prowadzić do konieczności zapłaty zachowku, jeśli darowizny były zbyt duże w stosunku do wartości pozostawionego majątku.