Po co testament, skoro jest zachowek?

Testament i zachowek to dwa pojęcia, które często bywają mylone lub rozumiane w kontekście jednego celu – podziału majątku po śmierci osoby. Niemniej jednak, choć oba mają na celu uregulowanie kwestii dziedziczenia, pełnią różne funkcje i nie są ze sobą sprzeczne. Wręcz przeciwnie – testament może być kluczowym narzędziem, które umożliwia realizację woli testatora, podczas gdy zachowek chroni interesy najbliższych krewnych, którzy mogliby zostać pozbawieni dziedziczenia.

Testament – wyraz woli testatora

Testament jest dokumentem, w którym osoba (testator) wyraża swoją wolę co do tego, komu i w jakiej części ma zostać przekazany jej majątek po śmierci. Dzięki testamentowi, testator ma pełną kontrolę nad tym, kto stanie się właścicielem jego dóbr, niezależnie od tego, co mówi o tym ustawowe prawo do dziedziczenia. Osoba sporządzająca testament może wskazać konkretne osoby lub instytucje jako spadkobierców i precyzyjnie określić, w jakiej proporcji podzielą się majątkiem.
 
Testament może przybrać różne formy – od testamentu holograficznego (napisanego ręcznie przez testatora), przez notarialny, aż po ustny, zależnie od przepisów prawa obowiązujących w danym kraju. Należy jednak pamiętać, że w testamencie można również wyłączyć niektóre osoby z dziedziczenia, o ile nie narusza się przepisów prawa, które zapewniają pewnym osobom, zwłaszcza najbliższym krewnym, prawo do zachowku.

Zachowek – ochrona najbliższych krewnych

Zachowek to instytucja prawna, która ma na celu ochronę interesów bliskich osób testatora, które nie zostały uwzględnione w testamencie, choć powinny dziedziczyć zgodnie z ustawą. Zgodnie z polskim prawem, zachowek przysługuje dzieciom, małżonkowi oraz rodzicom zmarłego, jeśli nie zostały oni wskazani jako spadkobiercy w testamencie lub otrzymali zbyt małą część majątku. Zachowek nie ma na celu pełnej ochrony przed dziedziczeniem testamentowym, lecz jedynie zapewnienie minimalnej kwoty, jaką spadkobiercy ustawowi powinni otrzymać.
 
Zachowek nie jest kwestią dowolności, jak w przypadku testamentu – jego wysokość jest ściśle określona przez prawo i wynosi zazwyczaj połowę wartości tego, co dany spadkobierca otrzymałby, gdyby dziedziczył ustawowo. W przypadku dzieci, zachowek wynosi 2/3 tej wartości, a w przypadku małżonka lub rodziców – 1/2.

Po co więc testament, skoro jest zachowek?

Choć zachowek chroni najbliższych członków rodziny przed całkowitym pozbawieniem dziedziczenia, nie daje pełnej swobody w kształtowaniu podziału majątku. Testament daje osobie zmarłej możliwość dokładnego określenia, komu i w jakich częściach przekazać swój majątek. Dzięki testamentowi, można zrealizować różne cele – na przykład przekazać majątek organizacjom charytatywnym, obdarować przyjaciół czy osoby spoza najbliższej rodziny. Bez testamentu podział dziedzictwa przebiegałby zgodnie z ustawą, co nie zawsze pokrywa się z wolą testatora.
 
Ponadto, testament może również zawierać szczegółowe zapisy dotyczące np. wyłączenia spadkobierców z dziedziczenia, pod warunkiem że nie są oni uprawnieni do zachowku. To daje testatorowi większą kontrolę nad tym, jak jego majątek zostanie rozdysponowany po śmierci. Testament pozwala również uniknąć sytuacji, w których spadkobiercy ustawowi – mimo że otrzymaliby część majątku na mocy prawa do zachowku – mogliby poczuć się pominięci lub niezadowoleni z podziału.
 
Zachowek i testament to dwie różne instytucje prawne, które współistnieją, ale pełnią różne funkcje. Zachowek zapewnia minimalną ochronę dla bliskich członków rodziny, którzy byliby pozbawieni dziedziczenia, podczas gdy testament daje testatorowi możliwość wyrażenia swojej woli i przekazania majątku w sposób, jaki uważa za stosowny. Dlatego nawet jeśli istnieje zachowek, warto sporządzić testament, aby mieć pewność, że majątek zostanie podzielony zgodnie z naszymi rzeczywistymi życzeniami.