Zachowek – Co warto wiedzieć?

Zachowek to instytucja prawa spadkowego, której celem jest zabezpieczenie interesów osób bliskich zmarłemu, które zostały pominięte w testamencie lub otrzymały od niego zbyt mały udział w spadku. W Polsce przepisy dotyczące zachowku znajdują się w Kodeksie cywilnym i mają na celu zapewnienie ochrony najbliższym krewnym, którzy nie zostali uwzględnieni w testamencie.

Kto ma prawo do zachowku?

Zgodnie z polskim prawem, prawo do zachowku przysługuje:

• dzieciom spadkodawcy (w tym także dzieciom adoptowanym),
• małżonkowi spadkodawcy,
• rodzicom spadkodawcy, jeśli nie żyją dzieci.

Warto zaznaczyć, że w przypadku osób, które zostały wydziedziczone lub są zobowiązane do zachowku, istnieją określone warunki, które muszą być spełnione, aby zachowek został przyznany. Osoba wydziedziczona nie ma prawa do zachowku, a takie działanie może być podważane tylko w wyjątkowych sytuacjach.

Jak oblicza się zachowek?

Zachowek stanowi określoną część wartości spadku, którą osoba uprawniona ma prawo otrzymać. Wysokość zachowku zależy od stopnia pokrewieństwa zmarłego:

• Dzieci i małżonek mają prawo do 1/2 wartości udziału w spadku, który by im przypadał, gdyby nie było testamentu.
• Rodzice spadkodawcy (jeśli nie ma dzieci) mogą liczyć na 1/3 wartości spadku.

Obliczając wysokość zachowku, bierze się pod uwagę zarówno wartość samego spadku, jak i wszelkie darowizny, które spadkodawca uczynił za życia. Jeżeli w testamencie zostały przyznane darowizny osobom, które nie mają prawa do zachowku, ich wartość może zostać doliczona do wartości spadku, aby określić, czy uprawniony do zachowku otrzymał należną część.

Kiedy można żądać zachowku?

Osoba uprawniona do zachowku może domagać się swojej części spadku w przypadku, gdy została pominięta w testamencie lub otrzymała niewłaściwą część spadku. Żądanie zachowku zgłasza się w sądzie cywilnym. Termin na dochodzenie roszczenia z tytułu zachowku wynosi 5 lat od dnia, w którym osoba uprawniona dowiedziała się o otwarciu spadku (czyli o śmierci spadkodawcy).

Jakie są wyjątki od prawa do zachowku?

Prawo do zachowku może zostać wyłączone w wyjątkowych przypadkach, które są ściśle określone w przepisach prawa. Przykładowo, zmarły może wydziedziczyć osobę, która:

• dopuściła się poważnego przestępstwa przeciwko spadkodawcy,
• uporczywie odmawia pomocy spadkodawcy w trudnej sytuacji życiowej,
• rażąco niewłaściwie traktowała spadkodawcę.

Wydziedziczenie wymaga wyraźnego wskazania w testamencie.

Podział spadku a zachowek

W przypadku braku testamentu, spadek dzieli się na równe części między spadkobierców ustawowych. Zachowek stanowi jednak osobny element tego podziału. Jeśli spadkobierca uznaje, że jego prawo do zachowku zostało naruszone, może wystąpić o jego dochodzenie na drodze sądowej, a sąd wtedy ustala, czy należy mu się dodatkowa część spadku.

Zachowek stanowi ważny element polskiego prawa spadkowego, który ma na celu ochronę osób bliskich zmarłemu. Umożliwia to zapewnienie, że osoby te nie zostaną pominięte przy podziale majątku. Zrozumienie zasad obliczania zachowku, jak i procedur związanych z jego dochodzeniem, jest kluczowe dla osób, które mogą mieć prawo do tej części spadku.